L'Étranger (aka The Stranger) - Francois Ozon

                                                     
L'Étranger op IMDb (7,1)
 L'Étranger op Moviemeter (3,52)
L'étranger op Wikipedia

De film was nauwelijks een minuut aan de gang en ik had al een epiphany van jewelste. Natúúrlijk: toen de hoofdpersoon de gevangenis binnenwandelde en de vraag beantwoordde waarom hij hier zat ("I killed an Arab", toen vielen voor mij wat puzzelstukjes in elkaar en wist ik al hoe de film zou eindigen. Althans: niet hoe het verhaal afliep, maar met welke muziek de veelzijdige regisseur Francois Ozon zou eindigen.
"And the stranger
Killing an Arab.."
Zo zong de heerlijke band The Cure al in hun allereerste singletje, eind jaren 70. Altijd bloedmakkelijk meegezongen maar pas nu begreep ik dat dit lied over het fameuze boek van Albert Camus moest gaan. Het gaf extra cachet aan deze - niet gemakkelijke, maar wel enorm sfeervolle- zwartwitfilm. 

Aan de buitenkant lijkt er weinig aan de hand met de jongeman die in de film alleen bij zijn achternaam Meursault genoemd gaat worden. Hij werkt, rookt, wandelt door Algiers alsof hij er helemaal thuis hoort. Maar dat is schijn: hij is een vreemdeling, in meerdere opzichten. Niet alleen omdat hij de Franse nationaliteit bezit en dus een "koloniale achtergrond" heeft, nee, er is meer: hij is ook in ándere opzichten een vreemdeling. Hij is een stoïcijn, hij is zwijgzaam en op het oog onverschillig voor de gebeurtenissen om hem heen. 
Hij reist af naar het verzorgingstehuis waar zojuist zijn moeder overleden is, maar de medebewoners daar lijken meer ontdaan dan Meursault. Hij ontmoet zijn oud-collega Marie, een prachtige vrouw die zeer in hem geïnteresseerd is. Oke, zoenen dan maar, seksen dan maar, maar ook dit lijkt weinig met de werkelijke emoties van Meursault van doen te hebben (wanneer ze hem ten huwelijk vraagt, is zijn antwoord "Ja hoor, prima. Mij best.". Uit alles lezen we dat Meursault zijn ware gevoelens diep verstopt heeft, hij gaat onverschillig door het leven. Daarom is zijn vriendschap met de flamboyante buurman Sintés ook zo onlogisch: Sintés is een hardhandige seksist, een uitbundige vent die in álles anders lijkt te zijn dan Meursault maar die blijkbaar wel een snaar weet te raken bij de man. Een dusdanige snaar dat Meursault bereid is voor hem in de bres te springen wanneer hij in conflict komt met enkele Algerijnse jongemannen. "And the stranger...Killing an Arab".

Met: Benjamin Voisin, Rebecca Marder, Pierre Lottin, Denis Lavant

Gezien in : Cinema Oostereiland
FIN - song : The Cure - Killing an Arab

Pacifiction (aka Tourment sur les Iles) - Albert Serra

Pacifiction op IMDb (6,4)
 Pacifiction op Moviemeter (2,96)

Pacifiction op Wikipedia

Vaagheid alom in deze film die ik om twee redenen tóch uitgezeten heb. Ten eerste de goede bedoelingen die de makers hebben met het verhaal. Ik kan me de ophef nog wel herinneren toen destijds bekend werd dat grote westerse naties - in dit geval Frankrijk- een paradijselijk stuk oceaan verderop gebruikten om nucleaire proeven te doen. Moruroa, de naam zegt u mogelijk ook nog wel iets. De tweede reden om de film af te kijken was hoofdrolspeler Benoit Magimel. Ik heb de man inmiddels in dermate verschillende rollen zien spelen dat ik wel mag concluderen dat hij hét heeft: hij is een acteur die beeldbepalend is, die karakters gestalte geeft en die een magneetwerking op de camera heeft. Niet dat ie altijd sympathieke personen weergeeft, oh nee, maar er zit een goed soort bezieling in die hem tot geloofwaardig acteur maakt.

Dit gezegd hebbende, over naar de vaagheid: we gaan naar Frans-Polynesië, we gaan naar Tahiti. Daar is gouverneur De Roller (op zijn Frans uitspreken, hij heeft niets met Liam Gallagher te maken) in nauw contact met getreden met de lokale bevolking. Er is namelijk een onderzeeër langs de kust gesignaleerd, men is bang dat het Westen weer opnieuw begint met kernproeven. De Roller moet die zorgen wegnemen, maar komt op zijn tocht diverse tegenstrijdige signalen tegen. We raken aan sekstoerisme, we raken aan machtsmisbruik, we raken aan corruptie, De Roller gebruikt zijn goede contacten met sekswerker Shannah en met hoteliers om stukje bij beetje de waarheid boven...eh..boven water te krijgen. 

Met: Benoit Magimel, Pahoa Magafanau, Marc Susini

FIN - song : Freddy Butler - I like your style

Beau Travail - Claire Denis

Beau Travail op IMDb (7,3)
 Beau Travail op Moviemeter (3,39)

Beau Travail op Wikipedia

Het gebeurt me niet vaak dat ik zo weinig doorheb van de bedoelingen van de regisseur maar toch wel geboeid blijf kijken. Deze volbloed arthouse-film - nog net stammend uit de vorige eeuw - is van de hand van regisseur Claire Denis, van wie ik inmiddels meerdere andere werken heb gezien. "Ze zit erop", zo zou je het in populair taalgebruik kunnen zeggen, met andere woorden: ze beheerst haar vak. In deze film overheerst minder het script (dat laat ze over aan de kijker) maar de beeldvoering is fantastisch: naast de vele fraaie Afrikaanse woestijnplaatjes zijn ook de trainingen van het leger gemaakt in prachtige, welhaast choreografische beelden). Niet voor niets staat de film na ruim 25 nog steeds met beste cijfers in de filmratings. Leerzame kijkervaring, derhalve.

Het regiment van het Franse leger doet zijn oefeningen in de volle hitte van de woestijn in de Hoorn van Afrika. We zitten namelijk in Djibouti, wat gelegen is in een gebied waar Frankrijk van oudsher grote belangen te verdedigen heeft. Kolonialisme is al lang verboden maar veel van de wetgevende en machthebbende lijnen lopen nog via het oude "moederland". De bevolking kijkt dan ook met een schuin en wantrouwend oog naar de voorbijrijdende soldaten, die eigenlijk altijd op hun hoede moeten zijn. 

Het regiment staat onder leiding van commandant Bruno Forrestier, die toeziet op de strenge drillpraktijken van zijn regimentsleider Galoup. Deze is streng, van de oude stempel: zijn harde oefeningen in de bloedhitte moeten het laatste verzet van de soldaten wegnemen, het moet ze tot makke lammetjes maken. Dat lijkt aardig te lukken maar er is uiteraard altijd één weerbarstige knaap in de groep. In dit geval is dat de jonge Gilles Sentain, toevallig ook nog eens een knappe vent. De spanning die tussen Galoup en Sentain ontstaat bevat meer elementen dan alleen het gehoorzaamheidsprobleem, want toont Galoup toevallig ook ándere interesse in deze strakke recruut?

Met: Denis Lavant, Michel Subor, Grégoire Colin, Richard Courcet

FIN - song : Corona - The rhythm of the night

Mama Sranan (aka Mother Suriname) - Tessa Leuwsha

Mama Sranan op IMDb (7,3)

Mama Sranan op IDFA
 

Dat mijn liefde voor Suriname groot is, weten de mensen om mij heen. Een razend interessant land met een loodzware geschiedenis. Een prachtig land met fenomenale flora en fauna. Een indrukwekkend trots volk dat de term "multicultureel" al jaren in de praktijk bracht lang voordat wij er in Europa een probleem van begonnen te maken. Nog geen anderhalf jaar geleden bracht ik er een maand door, het zou een van meest gewaardeerde reizen worden (en dit in een toch al niet heel gematigde lijst). Suriname kortom heeft mijn hart gestolen, ik vreet de verhalen en berichten en hoop oprecht dat het land de voorzichtig ingeslagen weg naar verbetering en "modernisering" blijft volgen. En vooral hoop ik dat democratie zijn kans krijgt: het land is jong- het land had ook weinig goede voorbeelden om zich heen- en moet nog leren lopen. Het komt.

Goed, lange inleiding om deze ingetogen verfilming te beschrijven. Documentairemaker Tessa Leuwsha (ook schrijfster van het onlangs verschenen boek over Boni, dat ik zeker ga aanschaffen) kiest voor een vertelvorm waarin Fansi (een oude vrouw die naar het voorbeeld van Leuwsha's oma wordt geportretteerd) ons door de 20e eeuw loodst. We beginnen in 1908, in het noordwestelijke deel. In het arme Nickerie wordt het leven bepaald door de landbouw. En dan met name door de eigenaren van plantages en landbouwgrond. De vrouw groeit op in een pleeggezin (een "kwekertje" noemen ze dat in die tijd nog) en ondergaat het leven dat de arme bevolking daar allemaal ondergaat: officieel is de slavernij natuurlijk afgeschaft, maar dat wil nog niet zeggen dat de leefomstandigheden van de arbeiders reden tot juichen zijn. Dat gaat langzaam: Fansi groeit op, bouwt een gezin op waar ze alleen voor moet zorgen (haar man werkt in een ander deel van Suriname in de bauxiet- en goudindustrie). Een hard bestaan, een trots bestaan: ondanks het harde leven, ondanks het verlies van een van haar kinderen, weet Fansi een bestaan op te bouwen dat haar kinderen een beter perspectief geeft dan zij zelf had. Die kinderen, die vertrekken naar Nederland en halen haar uiteindelijk over. Fansi kan tussen die grote flats slecht aarden, ze mist het groene en warme Suriname. En dan komt daar alsnog de zo vurig gehoopte onafhankelijkheid. Fansi weegt haar kansen.

The Promise - Daan Veldhuizen

The Promise op IMDb (8,5)
 The Promise op Moviemeter (3,50)

The Promise op Movies that Matter

Aangrijpende documentaire over een hoofdstuk uit de Nederlandse koloniale geschiedenis. Een hoofdstuk dat voor een enorm deel onderbelicht is gebleven, alleen al om die reden is het goed dat regisseur Daan Veldhuizen helpt om de laakbare houding (of beter: voor een flink deel laakbare houding) van Nederland op de pijnbank te leggen. 

De film begint met een veelzeggend citaat van schrijver/filosoof Jean Jacques Rousseau : 

Elk verhaal heeft vier kanten: jouw kant, hun kant, de waarheid en tenslotte wat er echt gebeurde. 

Veldhuizen deelt de documentaire op in deze vier hoofdstukken en gaandeweg wordt duidelijk wat er had kunnen gebeuren, wat er eigenlijk moest gebeuren en wat er daadwerkelijk gebeurd is. Als inwoner van de stad die nog steeds kolonisator/moordenaar Jan Pieterszoon Coen met een standbeeld vereert, mag ik niet verrast zijn door de nalatigheid die Nederland toepaste op een andere kolonie. 

We zien eerst de wetenschappers aan land komen op het afgelegen eiland van West-Papua, het tegenwoordige Irian Jaya. Stichtelijk en stichend werk, antropologisch werk leek het devies. We kwamen er handel en welvaart brengen, we zouden de bosjesmannen wegtrekken uit de prehistorie. Toen Nederland vervolgens de oorlog aanging met het vrijheid zoekende Indonesië deed men West-Papua de belofte dat ze ooit een vrij en onafhankelijk volk zouden zijn, Nederland zou zich daarvoor inzetten. Een flink deel van het vervolg kent u: Nederland verloor die oorlog, verloor zijn invloed in die regio én verloor zijn inkomsten uit die regio. Dat zou allemaal nog niet zo'n probleem zijn als niet bleek dat de Indonesische praatjesmaker Soekarno met harde hand de Papoea's ging onderdrukken. Een bloederige vrijheidsstrijd begon, een diaspora begon. Indonesië zocht steun bij de VS, die vonden dat Nederland zich toch al niet zo goed gedragen had in de koloniale strijd en betoonden daarom hun steun aan Soekarno. Het ontnam Nedeland de mogelijkheid om de belofte aan Westelijk Nieuw-Guinea (zoals het gebied toen nog heette) ook maar enigszins na te komen. Nederland vond het wel best, Irian werd een Indonesisch wingewest waar Amerikaanse bedrijven de rijkdom aan grondstoffen kwamen incasseren. Ja precies, ook toen al.

Gezien in : Cinema Oostereiland

Sweet dreams - Ena Sendijarevic

Sweet dreams op IMDb (6,8)
 Sweet dreams op Moviemeter (3,04)

Zelf kan ik niet geheel bevatten dat deze film met prijzen overladen wordt en dat het onze inzending naar de Oscars wordt. Natuurlijk, de art direction is geweldig: alles ziet er piekfijn uit. Maar de hoge mate van amateurtoneel die aan de dag wordt gelegd alsmede de bijzondere wending om van enigszins historisch drama om te klappen naar magisch realisme maken dat ik de film nog niet zo goed weet te plaatsen. Hoe dan ook: veel succes bij de award-uitreiking.

We gaan terug naar Nederlands-Indië, aan het prille begin van de vorige eeuw. Al direct krijgen we door wat er mis is: de arrogantie van de fabrieksbaas ten opzicht van zijn inlandse medewerkers werkt vernederend, de kijker voelt al direct dat dit zich zal wreken. Jan blijkt bovendien niet vies van een potje seks met de bediende, 's nachts bezoekt hij haar kamer waar zij eerst bovendien nog eens voor hem moet dansen. Kolonialisme in al zijn foute facetten. 

Jan overlijdt, er ontstaat een vacuüm. Zijn cynische echtgenote Agaat doet weinig anders dan freule spelen om de dag door te komen. Zij heeft haar man altijd verweten een kind te hebben verwekt bij bediende Siti en de daaruit voortgekomen bastaardzoon Karel een voorkeursbehandeling te geven ten opzichte van het overige personeel. 

Terwijl Agaat haar zoon Cornelis - met zijn hoogzwangere vrouw- laat overkomen uit Nederland om de suikerfabriek te blijven runnen, breekt er onder het personeel daarvan een staking uit. Als Cornelis dan ook nog eens te horen krijgt dat niet hij maar de half Indische jongeman Karel als belangrijkste erfgenaam uit het testament naar voren komt, stijgen de spanningen tot een kookpunt.

Met : Renée Soutendijk, Hans Dagelet, Hayati Azis, Lisa Zweerman, Florian Myjer, Muhammad Khan, Peter Faber

Stop filming us - Joris Postema

Stop filming us op IMDb (8,1) 

Onthutsende en verontrustende documentaire die bikkelhard laat zien dat we er nog lang niet zijn. De aanvankelijke bedoelingen van de filmmaker zijn nobel, maar hij krijgt al zijn goedheid recht in zijn gezicht terug van de mensen over wie hij de film maakt. Want het is "over wie" en niet "voor wie", volgens hen. 

Joris Postema toog met een kleine gemengde filmploeg (enkele landgenoten, de rest van de crew aangevuld door locals) naar Goma , de gehavende stad in het Afrikaanse Congo. Jarenlange strijd heeft de bevolking vele klappen gegeven maar men is aan het opkrabbelen, men is op de weg terug. 

Het aanvankelijke plan van Postema was om juist nu die wederopstanding te laten zien door foto-en filmreportages te maken in buitenwijken, op markten en in vluchtelingenkampen. Maar hij wordt terechtgewezen: eerst door zijn medewerkers, daarna door de mensen op straat. Hij krijgt te maken met een spervuur aan vragen: waarom hij bepaalde scenes filmt, waarom hij dit als witte man komt doen, wat hij met de opnames beoogt en of hij ook niet denkt dat deze scenes veel beter vanuit het perspectief van de Afrikanen zelf kan worden gemaakt. 

Het is ontluisterend: het onderlinge wantrouwen is groot, hoe zeer Postema ook probeert om zijn aanvankelijke goede bedoelingen te tonen. Er wordt gestemd door de filmcrew: mag die witman door, mag hij verder? Of moet hij terug gaan en moeten ze deze beelden zelf maken?

Het feit dat de film er is , geeft daarop een antwoord maar het is schokkend om te zien hoe dat tot stand is gekomen.